Data publikacji:

Rak jelita grubego – objawy, przyczyny i postępowanie

Rak jelita grubego to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych w polskim społeczeństwie. Dlatego warto znać jego objawy oraz sposoby wczesnego wykrywania, aby ustrzec siebie i swoich bliskich przed chorobą.

Rak jelita grubego – powszechny problem

Rak jelita grubego to jeden z najczęstszych nowotwór złośliwy w Polsce oraz druga, co do częstości, przyczyna zgonów na nowotwory złośliwe. Niestety zapadalność na nowotwory jelita grubego wciąż się zwiększa. Chorują głównie osoby po 40. roku życia, przypadki wcześniejszego zachorowania są rzadkie, ale także się zdarzają. Zazwyczaj ma to związek z genetycznymi zespołami predysponującymi do wystąpienia tego nowotworu.

Najwięcej nowych przypadków jest wykrywanych wśród ludzi w wieku od 60 do 70 lat. Jest to choroba, która częściej dotyczy mężczyzn. Do powstania raka dochodzi zazwyczaj na tle stanów przedrakowych, jakimi są gruczolaki jelita grubego. Występowanie mnogich gruczolaków jest typowe dla niektórych zespołów genetycznych.

Dziedziczne podłoże dotyczy około 5 do 10% raków jelita grubego. Ze względu na powszechność tej choroby i wzrastającą ilość nowych chorych, wprowadzono powszechny program profilaktycznych badań, który ma na celu wczesne wykrywanie tej choroby

Objawy raka jelita grubego

Objawy raka jelita grubego mogą być różne, w zależności od miejsca, w którym występuje. Niekiedy nie występują żadne symptomy. Niezależnie od lokalizacji może dochodzić do krwawienia z nowotworu. Nie zawsze jednak krew jest widoczna w stolcu, szczególnie w przypadku nowotworów prawej części okrężnicy. Można ją wtedy wykryć testem na obecność krwi utajonej w kale.

Widoczne krwawienie z przewodu pokarmowego jest najczęściej wynikiem obecności raka w lewej części okrężnicy oraz odbytnicy. Krew może być widoczna na stolcu lub jego kolor może być ciemny, tzw. smoliste stolce. Utrata krwi może doprowadzić do niedokrwistości z niedoboru żelaza i występowania jej objawów, czyli:
  • zmęczenia,
  • osłabienia koncentracji,
  • bladej skóry.
Inne objawy raka jelita grubego to:
  • zmiana rytmu wypróżnień, np. biegunki ze śluzem, zaparcia,
  • zmiany kształtu i wielkości stolca – stolce są zwykle wąskie,
  • bóle brzucha,
  • parcie na stolec bez jego oddania,
  • brak apetytu i utrata masy ciała,
  • niedrożność przewodu pokarmowego – objawia się narastającym bólem, wzdęciami, nudnościami i wymiotami,
  • przewlekłe wzdęcia.

Nowotwory jelita grubego – czynniki predysponujące

Większość przypadków występowania nowotworów jelita grubego to sporadyczne zachorowania, czyli niezwiązane z dziedziczonymi zespołami genetycznymi. Co w takim razie sprawia, że przypadków raka jelita grubego jest coraz więcej? Zasadniczy wpływ na to ma styl życia. Do czynników, które mogą predysponować do wystąpienia raka jelita grubego należą:
  • dieta uboga w błonnik – mała ilość błonnika w codziennie spożywanych pokarmach oraz niewielki udział warzyw i owoców w diecie, zwiększają ryzyko zachorowania,
  • spożywanie dużych ilości tłuszczów zwierzęcych i czerwonego mięsa,
  • mała ilość wapnia, selenu i witaminy D3,
  • wysokokaloryczna dieta,
  • otyłość,
  • nadciśnienie,
  • cukrzyca,
  • wysokie stężenie triglicerydów we krwi,
  • palenie papierosów,
  • brak systematycznej aktywności fizycznej,
  • spożywanie dużych ilości alkoholu,
  • choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
  • przebyta radioterapia obszaru jamy brzusznej.
Prócz czynników środowiskowych, nowotwory mogą rozwijać się także u osób obciążonych rodzinnie. Do zespołów genetycznych, predysponujących do rozwoju raka jelita grubego należą:
  • zespół Lyncha,
  • zespoły polipowatości rodzinnej.
W przypadku występowania tych mutacji, dochodzi często do rozwoju choroby już u osób poniżej 40. roku życia, co jest rzadkie w populacji osób zdrowych. Dlatego rodziny ze stwierdzonymi zespołami genetycznymi, które zwiększają ryzyko choroby, są objęte specjalistyczną opieką lekarzy genetyków i onkologów, w przystosowanych do tego celu ośrodkach.

Profilaktyka raka jelita grubego

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego, konieczna jest zmiana stylu życia oraz wprowadzenie do swojego planu tygodnia aktywności fizycznej i modyfikacja diety. W wyniku tych zmian można także zrzucić nadmierne kilogramy, co również wpłynie pozytywnie na twoje zdrowie.

Zmiana niezdrowych przekąsek na warzywa i owoce, spożywanie produktów zawierających dużo błonnika pokarmowego, ograniczenie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego i suplementacja witaminy D, mogą uchronić cię przed chorobą.

Koniecznie rzuć też palenie papierosów, poza rakiem jelita grubego wywołują one także wiele innych chorób. Jednak nawet w przypadku stosowania się do tych zaleceń, ryzyko rozwoju raka jelita grubego w populacji osób powyżej 50. roku życia jest wysokie. Dlatego w Polsce i wielu innych krajach, istnieje program bezpłatnych badań profilaktycznych, które umożliwiają wykrycie nowotworu we wczesnym, w pełni wyleczalnym stadium.

W ramach programu wykonuje się badanie endoskopowe jelita grubego, czyli kolonoskopię. Program ten obejmuje wszystkie osoby w wieku od 50. do 65. roku życia, które nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. W przypadku osób, które mają krewnego pierwszego stopnia, u którego zdiagnozowano raka jelita grubego, badanie powinno się wykonać już w wieku 40 lat. W przypadku braku jakichkolwiek zmian, kolonoskopię wystarczy wykonać raz w życiu.

Innym badaniem, które umożliwia wczesne wykrycie raka ostatniego odcinka jelita grubego, czyli odbytnicy, jest badanie per rectum, czyli badanie palcem przez odbyt. Może być ono wykonane przez lekarza rodzinnego na rutynowej wizycie. W ten sposób można wykryć znaczną część zmian zlokalizowanych w końcowym odcinku przewodu pokarmowego.

Nowotwory jelita grubego – postępowanie

W przypadku występowania objawów sugerujących raka jelita grubego, konieczne jest wykonanie badań, umożliwiających rozpoznanie. Najważniejsze jest badanie endoskopowe, umożliwiające pobranie wycinków do badania histopatologicznego. W przypadku potwierdzenia diagnozy, lekarze oceniają stadium zaawansowania klinicznego i decydują o dalszym postępowaniu. Do sposobów leczenia raka jelita grubego należą:
  • endoskopowe usunięcie zmiany – jest możliwe w bardzo wczesnych stadiach,
  • leczenie operacyjne,
  • chemioterapia,
  • radioterapia.
Autorka: Zuzanna Pawlak